Muhammed Ali es-Sâbûnî

(1930–2021)

Muhammed Ali es-Sâbûnî, dönemimizin önde gelen müfessirlerden olup tefsir, hadis ve fıkıh sahalarındaki eserleriyle geniş bir okuyucu kitlesine ulaşmış bir âlimdir. Ahkâm Tefsiri (Ravâʾiu'l-beyân fî tefsîri âyâti'l-ahkâm mine'l-Kur'ân) adlı eseri, Kur'an'daki ahkâm âyetlerini konu alan son dönem literatürünün başvuru eserlerindendir.

Hayatı ve Tahsili

1930 senesinde ilim ve irfanın köklü merkezlerinden Halep'te, âlim bir aileye mensup olarak dünyaya gelmiştir. Babası Şeyh Muhammed Cemil es-Sâbûnî, Halep'in tanınmış âlimlerinden olup Emeviyye Camii'nde imamlık yapmıştır. Sâbûnî ilk dinî tahsilini babasından almış, küçük yaşta Kur'an'ı hıfzetmiş ve Halep uleması içinde yetişerek el-Hüsreviyye Medrese-i Şer'iyyesi'nde tefsir, hadis, fıkıh ve usul derslerini tamamlamıştır.

Suriye Evkaf Bakanlığı'nın bursuyla Kahire'ye, Ezher Üniversitesi'ne gönderilmiştir. Ezher Şeriat Fakültesi'nden 1952'de mezun olmuş; ardından şer'î kazâ ihtisasını tamamlayarak 1954'te, devrin en yüksek ilmî payesi ve bugünkü doktora derecesine muadil sayılan "el-Âlimiyye" unvanını almıştır.

Mezuniyetinin ardından Halep'te sekiz sene (1955–1962) din dersleri öğretmenliği yapmıştır. Sonrasında Suudi Arabistan'a hicret ederekMekke'deki Ümmülkurâ Üniversitesi Şeriat ve Eğitim fakültelerinde yaklaşık otuz sene İslamî ilimler ve tefsir okutmuştur. Bu süre zarfında Mescid-i Harâm'da tefsir dersleri vermiş, klasik eserlerin tahkikiyle meşgul olmuş ve pek çok talebe yetiştirmiştir. Râbıtatü'l-Âlemi'l-İslâmî bünyesinde Kur'an ve Sünnet'te İlmî İ'câz Heyeti'nde müşavirlik yapmıştır.

Sâbûnî'nin eserlerindeki bariz vasıf, klasik tefsir mirasını gereksiz tafsilata girmeden, akıcı ve vâzıh bir üslupla günümüz okuyucusuna aktarmasıdır. Âyetlerin nüzul sebeplerini, belâgat inceliklerini ve fıkhî hükümlerini muntazam bir sistematik içinde arz eder. İtikadda Eş'arî-Mâtürîdî, amelde Hanefî meşrebinde bir Ehl-i Sünnet âlimi olarak tanınır. Eserleri bugün de İslâm dünyasında yaygın biçimde okunmaya devam etmektedir.

Ömrünün son senelerini Türkiye'de geçiren Muhammed Ali es-Sâbûnî, 19 Mart 2021'de Yalova'da vefat etmiştir; cenaze namazı İstanbul'da edâ edildikten sonra Merkezefendi Mezarlığı'na defnedilmiştir. 

Eserleri

Sâbûnî'nin telif, ihtisar ve tahkik olmak üzere elliye yakın eseri bulunmaktadır. Başlıcaları şunlardır:

Safvetü't-Tefâsîr — Klasik tefsirlerin (Taberî, Zemahşerî, Râzî, Kurtubî, İbn Kesîr, Ebüssuûd, Âlûsî vd.) özünü akıcı ve sade bir üslupla bir araya getiren, İslâm dünyasında en çok rağbet gören son dönem hulâsa tefsirlerinden biridir.

Ravâʾiu'l-beyân fî tefsîri âyâti'l-ahkâm mine'l-Kur'ân (Ahkâm Tefsiri) — Kur'an'daki ahkâm âyetlerini lafzî tahlil, esbâb-ı nüzûl, kıraat farkları, i'râb, fıkhî hüküm ve teşrî hikmeti yönlerinden ele alan iki ciltlik bir eserdir. Sahasında yazılan son dönem eserlerden biri olarak zikredilir; eserin aslı Dımaşk'ta 1391 (h.) yılında basılmış, Türkçeye Mazhar Taşkesenlioğlu tarafından tercüme edilerek 1984 yılında İstanbul'da yayımlanmıştır.

Muhtasaru Tefsîri İbn Kesîr — İbn Kesîr tefsirinin muhtasarıdır.

et-Tibyân fî ulûmi'l-Kur'ân — Kur'an ilimlerine dair mühim bir eserdir.

Hadis ve akaid sahasında Şerhu Riyâzi's-Sâlihîn, Âmentü billâh; fıkıh sahasında el-Mevârîs fi'ş-şerîati'l-İslâmiyye gibi eserleri de bulunmaktadır.